Szukaj

KET w Polsce

Zastosowanie technologii KET szansą na rozwój Europy ...

Technologie KET pełnią ważną rolę w rozwoju nowych i unowocześnianiu tradycyjnych gałęzi gospodarki. Międzysektorowy i multidyscyplinarny charakter tych technologii decyduje o wzroście innowacyjności i konkurencyjności wielu dziedzin przemysłu i branż usługowych. Zastosowanie przez przedsiębiorców technologii KET tworzy nieznane dotąd nisze rynkowe i nowoczesne sektory przemysłu oraz pozwala im na doskonalenie i dywersyfikację oferty rynkowej. KE zauważa, że „potencjał, jaki niosą ze sobą te technologie, pozostaje w dużej mierze niewykorzystany” w Unii [1].  Działania Wspólnoty na rzecz wsparcia rozwoju technologii KET są nadal prowadzone w mniejszym zakresie niż w USA czy Japonii.  Warto zauważyć, że udział produkcji zaawansowanej technologicznie w całkowitym przemyśle wytwórczym jest w Japonii wyższy od europejskiego o 33%, a w USA o 50%. W Unii widoczne jest również relatywnie słabe zaangażowanie sektora prywatnego w finansowanie przedsięwzięć nakierowanych na wykorzystywanie technologii KET.  Przykładowo, w zakresie nanotechnologii w UE przeznacza się podobne środki na prace B+R jak w USA, jednak zaangażowanie w nich unijnego sektora prywatnego jest o wiele niższe i wynosi ok. 1,7 mld dol. rocznie, podczas gdy w USA wartość ta sięga kwoty 2,8 mld dolarów [2].  Poważną barierą dla rozwoju KET w Unii jest brak długoterminowej strategii wsparcia rozwoju tych technologii, zwłaszcza działań na rzecz wzmocnienia transferu KET ze sfery nauki i ich absorpcji przez przemysł.

 
Ukierunkowanie działalności gospodarczej na technologie KET ma nie tylko realny wpływ 
na wzrost konkurencyjności Europy, ale pozwala również na sprostanie trudnym wyzwaniom przed jakimi stoi obecnie jej społeczeństwo. Technologie KET odgrywają ważną rolę w staraniach na rzecz osiągnięcia unijnych celów np. w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego, zmian klimatycznych ochrony środowiska naturalnego, jak również w zakresie rozwiązywania problemów starzejącego się społeczeństwa i kwestii powiązanych ze wzrostem zatrudnienia. Szybkie rozprzestrzenianie się tych technologii, czemu służyć ma rozwój wielu dyscyplin naukowych sprawi, że przejście do gospodarki niskoemisyjnej i opartej na wiedzy będzie o wiele prostsze. Cechy przypisywane technologiom KET powodują, że rosnąć będą szanse na rozwój Unii i rozwiązywania kluczowych problemów społeczno-gospodarczych zarówno w skali globalnej jak i w wymiarze lokalnym.
 
Polska „zieloną wyspą” …
 
Rozwojowi technologii KET w Polsce nadal towarzyszą bariery, zarówno natury ekonomicznej, jak i o charakterze instytucjonalnym. Zauważalna jest znacząca luka technologiczna, dzieląca Polskę od wysoko rozwiniętych gospodarek świata, w tym krajów Europy Zachodniej i Północnej. Od końca lat 90-tych w większości krajów europejskich obserwowany jest wzrost nakładów na prace B+R wynikający m.in. z rosnącego zaangażowania kapitału prywatnego. Tymczasem w Polsce udział funduszy prywatnych pozostaje nadal na niskim poziomie. Według danych Eurostat, w 2010 r. nakłady przedsiębiorstw na działalność B+R nie przekroczyły 0,2% wartości PKB [3].  W Polsce fundusze na ten cel pochodzą głównie z budżetu państwa (ok. 60% ogólnej puli środków), zaś udział przemysłu w finansowaniu przedsięwzięć badawczych jest niemal trzykrotnie niższy (ok. 24%) [4].
 
Pomimo trudnej sytuacji jaka opanowała w ostatnich latach światowe rynki finansowe, w Polsce istnieją nadal relatywnie korzystne warunki makroekonomiczne do prowadzenia działalności gospodarczej. Rozwój krajowych firm jest bardziej dynamiczny niż w innych państwach Europy Środkowo-Wschodniej, a utrzymujące się tempo zmian warunków towarzyszących prowadzeniu działalności gospodarczej (w tym zmiany otoczenia regulacyjnego) może wskazywać na istnienie podstaw do trwałego ich rozwoju w najbliższej przyszłości [5]. W 2009 roku Polskę uznano za „zieloną wyspę” w ogarniętej kryzysem finansowym Europie, gdy notowano wówczas wzrost PKB na poziomie ok. 1,7%. W tym czasie większość krajów unijnych odczuła drastyczne spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego. Na zaistniałą sytuację, zdaniem licznych komentatorów, wpłynęła m.in. stabilna sytuacja makroekonomiczna Polski oraz relatywnie duże rozmiary rynku wewnętrznego, przy utrzymującym się na bezpiecznym poziomie popycie na wyroby i usługi, który gwarantował zasilenie kapitałowe polskich przedsiębiorstw. Pozytywne skutki takiej sytuacji odczuwalne były jeszcze w kolejnych latach tak, iż w IV kwartale 2011 r. tempo wzrostu PKB osiągnęło poziom 4,3% [6].  
 
Pomimo relatywnie dobrego wyniku ekonomicznego Polski na tle pozostałych państw Unii eksperci wskazują na prawdopodobieństwo spowolnienia tempa wzrostu gospodarczego w najbliższym okresie. Bez wątpienia, znaczący wpływ będzie miała zmniejszająca się liczba inwestycji finansowanych z funduszy unijnych w ramach dobiegającej końca perspektywy budżetowej na lata 2007-2013 [7].  Ponadto kryzys finansowy ograniczyć może skłonność przedsiębiorstw do podejmowania nowych inwestycji, w tym opartych na wykorzystaniu zaawansowanych technologii. 
 
Zmiany polskiej gospodarki szansą na rozwój przyszłościowych technologii…
 
Działalność biznesowa w dziedzinie KET różni się od przedsiębiorczości bazującej na technologiach tradycyjnych przede wszystkim bardzo wysoką intensywnością prac badawczych, poprzedzających typową działalność komercyjną. Sytuacja ta wymusza zatrudnienie w firmie wysoko wykwalifikowanej kadry i generuje już we wstępnej fazie działalności znaczące nakłady kapitałowe. Dlatego też sytuacja finansowa polskich firm, dostęp do zewnętrznych źródeł finansowania niesprawdzonych dotąd na rynku idei technologicznych, warunki do współpracy środowisk akademickiego i gospodarczego, jak również otoczenie instytucjonalne i przyjęte strategie rozwoju polskiego przemysłu i nauki, będą w najbliższej przyszłości czynnikami decydującymi o rozwoju w Polsce przedsiębiorczości w dziedzinie KET. 
 
Mając powyższe na uwadze, warto podkreślić, że w Polsce występują także okoliczności sprzyjające rozwojowi technologii KET. Należy do nich zaliczyć prowadzenie na światowym poziomie prac badawczych, sukcesy polskich uczonych na arenie międzynarodowej oraz wysoką wartość kapitału intelektualnego polskiego społeczeństwa. Korzystna jest również struktura rynku wewnętrznego, na którym istnieje duża ilość nisz umożlwiających wdrożenie nowatorskich pomysłów, zwłaszcza przez firmy z sektora MŚP. Polska potrzebuje nowej strategii rozwoju, zwłaszcza dla firm działających w obszarach technologii KET, pozwalającej wykorzystać zmiany zachodzące w otoczeniu gospodarczym, jako szans na rozwój oparty na przyszłościowych technologiach.
 
Przedsiębiorcy z sektora MŚP są główną siłą napędową polskiej gospodarki, tworząc prawie połowę polskiego PKB (tj. ok 48%) [8].  Z danych GUS wynika, że w 2010 r. na krajowym rynku działało aktywnie ok. 1,67 mln firm, z czego 99,8% stanowiły podmioty reprezentujące sektor MŚP (z dominującym udziałem firm mikro – ok. 96%). Działalność tego sektora jest głównym źródłem wzrostu i innowacji polskiej gospodarki. Firmy MŚP łatwo dostosowują się do nowej sytuacji na rynku, szybko reagując na nowe potrzeby i wyzwania. Dotyczy to zwłaszcza przedsiębiorstw wysokiej techniki, w tym prowadzących działalność w dziedzinach zaliczonych do KET, w których obserwuje się wysoką dynamikę zmian technologicznych, ściśle powiązanych z postępem naukowym. 
 
Dostęp do kapitału wysokiego ryzyka barierą na rozwój KET w Polsce…
 
Z uwagi na swoją charakterystykę, w tym elastyczne reagowanie na zmiany w otoczeniu gospodarczym, firmy sektora MŚP są w stanie szybko zagospodarować rynkowe nisze, powstające w wyniku nowych idei technicznych, oraz wpłynąć na transformację tradycyjnych dziedzin przemysłu w kierunku wysoce specjalistycznych i wykorzystujących najnowsze osiągnięcia nauki i techniki [9].      
Powyższe sprawia, że biorąc pod uwagę liczbę i strukturę przedsiębiorstw w Polsce, zachodzą przesłanki umożliwiające szerokie wykorzystanie technologii KET w gospodarce. Coraz większa liczba firm buduje własną strategię rozwoju w oparciu o innowacje. Cechy wyróżniające sektor MŚP oraz dynamiczny rozwój instytucji otoczenia biznesu odpowiadają za powstanie warunków sprzyjających prowadzeniu prac B+R i wdrożeń w zakresie technologii KET.
 
Jedną z głównych kwestii poruszanych w dyskusjach na temat możliwości rozwoju przedsiębiorczości KET jest stopień interakcji między wolnym rynkiem, nauką a sektorem gospodarczym. Między wymienionymi sferami istnieje wiele współzależności i wielorakich sprzężeń [10], szczególnie jeżeli na drodze współpracy między sektorem badawczym a przemysłowym podejmowane są innowacyjne przedsięwzięcia nakierowane na potrzeby rynku wysokich technologii. 
 
Częstą barierą realizacji tego typu form współpracy jest słaba pozycja kapitałowa polskich firm, która nie pozwala im na podejmowanie innowacyjnych przedsięwzięć obarczonych dużym ryzykiem ekonomicznym. Na polskim rynku kapitałowym wciąż istnieją trudności w znalezieniu zewnętrznych źródeł finansowania dla niesprawdzonych idei naukowych i technologicznych [11]. Prywatny sektor przedsiębiorstw MŚP nie jest w stanie samodzielnie skorygować istniejących nieprawidłowości w zakresie finansowania innowacyjnych przedsięwzięć. Występujące na rynku znaczące luki płynnościowe powinny stać się przedmiotem interwencji władz publicznych. Dotychczas nie podjęto w Polsce działań w kierunku kompleksowej ewaluacji najważniejszych narzędzi stosowanych przez władze publiczne, nakierowanych na stymulowanie innowacyjności w sektorze MŚP. Stan taki utrudnia ocenę stopnia skuteczności działań sektora rządowego, w tym zwłaszcza stopnia adekwatności uruchamianiach programów pomocowych względem realnych potrzeb po stronie przemysłu.  
 
Dostępność funduszy na wsparcie działalności innowacyjnej w obszarze KET jest jednym z głównych problemów, z jakim stykają się polscy przedsiębiorcy. Ograniczenia wynikają m.in. z charakterystyki rynku kredytowego, jak i kapitałowego w Polsce [12].  Fundusze na tego rodzaju przedsięwzięcia pochodzić mogą z budżetu na naukę, którymi dysponuje np. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR), oraz z funduszy strukturalnych UE, pozostających w dyspozycji np. Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP).
 
PARP jest instytucją wdrażającą m.in. Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (POIG), w ramach którego, w okresie 2007-2013, jest do wykorzystania blisko 10 mld euro. Ponadto, nowelizacja ustawy o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej (Dz. U. z dn. 22 kwietnia 2011 r. Nr 85 poz. 457) jest kolejnym krokiem zmierzającym do ułatwienia przedsiębiorcom uzyskania dofinansowania na wdrażanie nowych technologii, np. poprzez kredyt technologiczny. Szczególną ofertę adresowaną do innowacyjnych firm przygotowało NCBR, którego planowany budżet na koniec 2011 r. wynosił ok. 1,3 mln zł w części zasadniczej oraz 1,2 mln zł w ramach programów operacyjnych współfinansowanych ze środków UE [13].  Wśród programów uruchomionych przez NCBR pod względem możliwości finansowania projektów w zakresie technologii KET na uwagę zasługują m.in. Program InnoTech (z budżetem II edycji konkursu w wysokości ok. 200 mln zł), Program GrafTech (którego budżet wynosi 60 mln zł) oraz konkurs w ramach działania 1.4 POIG (na który przeznaczono ok. 166 mln zł) [14]. 
 
Pomimo dostępności środków finansowych na rozwój innowacyjnej przedsiębiorczości, okresowo zwiększonej przez fundusze UE, rozwój działalności w sferze KET w Polsce jest nieporównywalnie słabszy niż w innych krajach Unii. Zaostrzenie polityki kredytowej oraz niepewność co do przyszłego popytu na dostarczane produkty i usługi mają bezpośredni wpływ na ograniczenie inwestycji podejmowanych przez przedsiębiorców, podchodzących ze zwiększoną ostrożnością, zwłaszcza do przedsięwzięć związanych z ponoszeniem ryzyka, w tym do prac B+R i wdrożeniowych. 
 
W celu sprostania trudnym wyzwaniom jakie przyniósł kryzys nie wystarczy zagospodarowanie nawet intratnej niszy rynkowej [15].  Konieczne jest poznanie potrzeb klientów, trendów panujących na rynku i szans jakie daje wdrożenie nowoczesnych technologii. Instrumentem wsparcia innowacyjnego rozwoju firmy mogą być usługi doradztwa gospodarczego, np. w zakresie rozpoznania rynku, badania preferencji klientów, wykonania biznesplanów czy oceny zasadności wprowadzenia zmian technologicznych do procesu produkcyjnego. Tego rodzaju usługi objęte zostały Ofertą Usług Doradczych Izby, o której więcej można przeczytać tutaj.
 
Opracował: Piotr Skurzyński
 
 
Źródła:
[1] „Przygotowanie się na przyszłość: opracowanie wspólnej strategii w dziedzinie kluczowych technologii wspomagających w UE”, Komunikat Komisji z dn. 30.09.2009 r. do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów; KOM (2009) 512 wersja ostateczna.
[2] “Preparing for our future: developing a common strategy for key enabling technologies in the EU. Current situation of key enabling technologies in Europe”, European Commission Staff Working Document; SEC (2009) 1257 final.
[3] “Total intramural R&D expenditure (GERD) by sectors of performance”, źródło: http://epp.eurostat.ec.europa.eu
[4] „Key indicators - GERD by source of funds (%)”, źródło: http://epp.eurostat.ec.europa.eu
[5] „Przedsiębiorczość w Polsce”, Opracowanie Departamentu Analiz i Prognoz Ministerstwa Gospodarki, Warszawa 2011; źródło: http://www.mg.gov.pl/files/upload/8438/MG_DAP_DRUK_RoP2011_20111011.pdf
[6] “European Economic Forecast Spring 2012”, European Economy 1/2012, źródło: http://ec.europa.eu/economy_finance/publications/european_economy/2012/pdf/ee-2012-1_en.pdf
[7] „Resort gospodarki: wzrost PKB w 2012 r. wyniesie 3 proc.”, artykuł dostępny na stronie: http://finanse.wnp.pl/resort-gospodarki-wzrost-pkb-w-2012-r-wyniesie-3-proc,171834_1_0_0.html
[8] Brussa A., Tarnawa A. (red.): „Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce”, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2011.
[9] Klonowski D.: „Innowacyjność sektora MSP w Polsce”, Ernst & Young, Warszawa 2009.
[10] Koszałka J.: „Doradztwo dla strategii rozwoju innowacyjnego w MSP”, PARP, Warszawa 2011.
[11] Kasner K.: „Luka kapitałowa przeszkodą w realizacji innowacyjnych przedsięwzięć”, [w:] 
T. Baczko (Red.): „Raport o innowacyjności gospodarki w 2010 roku”, Instytut Nauk Ekonomicznych PAN, Warszawa 2011.
[12] Klonowski D.: „Innowacyjność sektora MSP w Polsce”, Ernst & Young, Warszawa 2009.
[13] „Podsumowanie minionego roku w Narodowym Centrum Badań i Rozwoju”, Forum Akademickie nr 3/2012, artykuł dostępny na stronie: http://forumakademickie.pl/fa/2012/03/ncbir-2011/
[14] Informacje nt konkursów ogłoszonych przez NCBR: http://www.ncbir.pl/ 
[15] Koszałka J.: „Doradztwo dla strategii rozwoju innowacyjnego w MSP”, PARP, Warszawa 2011.
 
zdj.: freedigitalphotos.net