Wsparcie przedsiębiorczości w dziedzinie KET to priorytet rozwoju gospodarczego UE

Szybki rozwój technologiczny wielu nowoczesnych branż przemysłu oraz potrzeba zapewnienia europejskiej gospodarce wysokiej pozycji konkurencyjnej wobec krajów Dalekiego Wschodu, Indii czy USA odpowiadają za nadanie zaawansowanym technologiom wysokiego priorytetu w rozwoju unijnej gospodarki.

Innowacyjność technologiczna pozwala na zdynamizowanie zmian w gospodarce i w najprostszym ujęciu oznacza udoskonalenie lub wprowadzenie nowych właściwości produktów oraz procesów [1]. Jednym z jej głównych źródeł są nowatorskie prace B+R prowadzone przez ośrodki naukowe, coraz częściej podejmujące aktywną współpracę z przemysłem. UE prowadzi zintegrowaną politykę w zakresie badań naukowych i innowacji. Jednak dotychczas nie opracowano spójnej strategii wskazującej na konkretne technologie, których rozwój i powszechne zastosowanie wpłynęłyby w najbliższej przyszłości na konkurencyjność Europy i dobrobyt mieszkańców starego kontynentu [2].

Uznając za konieczne przyjęcie nowego podejścia w UE do kwestii dynamicznego i trwałego wzrostu gospodarczego przy wykorzystaniu najnowszych osiągnieć nauki i niespotykanego dotąd postępu technologicznego, KE dokonała identyfikacji 6 obszarów technologicznych, określonych mianem technologii grupy KET (Key Enabling Technologies), do których zaliczone zostały [3]:

  • fotonika,
  • biotechnologia przemysłowa,
  • nanotechnologia,
  • mikro- i nanoelektronika,
  • technologie produkcji zawansowanych materiałów, 
  • zaawasowane systemy produkcyjne.

Nadanie powyższym technologiom rangi „niezbędnych elementów systemu europejskiej gospodarki” [4], zapewniających UE pozycję silnego gracza na rynkach globalnych, zaowocowało uruchomieniem szeregu procedur, których celem stały się m.in.:

  • analiza potencjału badawczego i konkurencyjnego państw członkowskich Unii w kontekście możliwości rozwoju i wykorzystania technologii KET,
  • przegląd aktualnych ram politycznych pod kątem identyfikacji regulacji i inicjatyw, które mogą zostać wykorzystane w przyszłości dla potrzeb związanych z rozwojem KET w Europie,
  • przyjęcie podstaw (wytycznych) dla opracowania ogólnoeuropejskiej strategii na rzecz wsparcia prac B+R w obszarach związanych z KET i komercyjnego wykorzystania uzyskanych w ich ramach wyników.

W opinii KE koniecznym stało się zapewnienie odpowiedniego wsparcia ukierunkowanego na rozwój tych sektorów gospodarki, w których na szeroką skalę wykorzystuje się technologie KET. Szczególne znaczenie przypisano utrzymaniu wysokiego poziomu inwestycji w zakresie prac B+R i projektów wdrożeniowych przy wykorzystaniu technologii KET. Zdaniem KE należy wzmocnić transfer wyników badań prowadzonych w ramach dziedzin KET do działalności gospodarczej, który przyspieszyć może wprowadzenie na rynek nowych technologii. KE zwraca uwagę m.in. na [5]:

  • brak ogólnoeuropejskiej strategii na rzecz komercyjnego wykorzystania wyników prac B+R prowadzonych w obszarze KET,
  • niewystarczające ukierunkowanie strumieni funduszy publicznych na wsparcie rozwoju technologii KET po stronie przemysłu,
  • komercjalizację wyników badań w obszarze KET współfinansowanych przez UE lub Państwa Członkowskie prowadzoną na rynkach pozaeuropejskich, czego efektem są nie tylko straty finansowe dla gospodarki UE, lecz również utrata kapitału wiedzy,
  • niewystarczający stopień powszechnego zrozumienia (zwłaszcza po stronie decydentów) konieczności wsparcia rozwoju KET dla podniesienia przewagi konkurencyjnej unijnej gospodarki. 

KE uznała wdrożenie spójnej strategii, na poziomie europejskim w zakresie rozwoju technologii KET, za zadanie niezwykle pilne. Realizacji tego celu służyła m.in. inicjatywa powołania w 2010 r. Grupy Wysokiego Szczebla ds. KET (zwana dalej: HLG KETs, ang.: „High-Level Expert Group on KETs”). Jej eksperci dokonali analizy dla poszczególnych państw członkowskich Unii pozycji konkurencyjnych technologii KET i możliwości rozwoju sektorów charakteryzujących się wysokim poziomem inwestycji na rzecz projektów B+R w obszarze tych technologii. Raport końcowy opublikowany przez HLG KETs w czerwcu 2011 r. zawiera szereg zaleceń zarówno dla KE, jak i władz krajowych państw UE. Wśród rekomendacji znalazły się m.in. [6]:

  • konieczność ustanowienia zintegrowanej unijnej polityki na rzecz KET, której wdrożeniu towarzyszyć będą nowe inicjatywy pozabudżetowe i instrumenty finansowe wprowadzane w oparciu o budżet przyszłej perspektywy finansowej 2014 – 2020,
  • system finansowania prac B+R i wdrożeń w obszarze KET określony mianem „strategii trójfilarowego mostu”, w ramach którego wsparcie powinno uwzględniać 3 filary: filar I – badania podstawowe i aplikacyjne, filar II  – projekty pilotażowe i demonstracyjne oraz  filar III  – projekty  wdrożeniowe, nastawione na produkcję.  Ponadto, HLG KETs wnioskuje o zastosowanie w procesie uruchamiania inicjatyw wsparcia działalności B+R i przemysłowej w zakresie KET  tzw. skali poziomów gotowości technologicznej (ang.: Technology Readiness Level), służącej większej koncentracji funduszy i efektywnemu ich ukierunkowaniu na transfer i wdrażanie wyników prac badawczych w przemyśle,
  • potrzeba odpowiedniej alokacji funduszy, w ramach przyszłego programu ramowego Unii na rzecz badań i innowacji „Horyzont 2020” uwzględniającej wsparcie KET oraz przyjęcie nowych kryteriów selekcji promujących projekty wykorzystujące i wdrażające technologie KET,
  • zasadność uruchomienia instrumentów finansowych sprzyjających zwiększeniu zaangażowania sektora prywatnego w finansowanie projektów B+R w dziedzinach zaliczonych do grupy KET,
  • konieczność rewizji przepisów unijnych w zakresie udzielania pomocy publicznej na działalność badawczą, polityki patentowej i promocji edukacji oraz osiągnieć naukowych w obszarze KET. 

Brak dostatecznej spójności między podejściem państw członkowskich Unii do innowacji i rozwoju technologicznego utrudnia w Unii uzyskanie wymiernych korzyści z efektu synergii. Różnorodność norm i przepisów w zakresie wsparcia działalności B+R i wdrożeniowej w obszarze zaawansowanych technologii nie tylko prowadzi do fragmentaryzacji tworzonej z wielkim wysiłkiem Europejskiej Przestrzeni Badawczej, lecz przyczynia się również do powstania nowych barier we współpracy państw członkowskich w realizowaniu wspólnych projektów o strategicznym znaczeniu dla Europy.

Wstępne wnioski płynące z raportu HLG KETs pozwoliły na rozpoczęcie kolejnego etapu prac związanych z opracowaniem w Unii nowego systemu instrumentów wsparcia rozwoju KET. W tym niełatwym zadaniu, Komisję wspiera Ekspercka Grupa Robocza ds. KET (zwana dalej: Grupą), powołana przy Dyrekcji Generalnej ds. Przedsiębiorstw i Przemysłu, w pracach której - przedstawicieli polskiego Ministerstwa Gospodarki wspierają eksperci Izby. Okres prac Grupy zbiega się w czasie z pracami nad kształtem kolejnego budżetu UE, mającego obowiązywać w przyszłej perspektywie finansowej 2014-2020. Budżet Unii musi zostać opracowany tak, by uwzględniał odpowiednią alokację funduszy na wsparcie rozwoju KET i wykorzystania ich przez unijny przemysł. Należy rozważyć, które z dotychczasowych inicjatyw wymagają wzmocnienia, oraz w ramach których konieczne jest dokonanie rewizji wytycznych i przepisów, nie tylko w celu ułatwienia prowadzenia prac B+R, ale i projektów wdrożeniowych.

Do głównych zadań Grupy zaliczono m.in. :

  • dokonanie oceny przydatności wdrażanych programów i stosowanych mechanizmów wsparcia do faktycznych potrzeb przedsiębiorstw działających w obszarze KET,
  • przeprowadzenie kompleksowej analizy stopnia kompatybilności wdrażanych programów przez różne podmioty publiczno-prawne zarówno w skali kraju jak i  całej Unii,
  • dokonanie oceny współdziałania władz krajowych na rzecz programów współpracy międzynarodowej inicjowanej i współfinansowanej przez Unię,
  • sformułowanie wniosków zmierzających do udoskonalenia systemu wsparcia rozwoju KET w kolejnej perspektywie finansowej na lata 2014-2020.

Grupa zwraca uwagę w  raporcie wstępnym [7] na efektywność wielu spośród obecnie prowadzonych krajowych programów wsparcia prac badawczych a także na aspekt wzrostu finansowania w państwach członkowskich Unii infrastruktury badawczej, spełniającej najwyższe międzynarodowe standardy (przykład Polski może świadczyć o efektywnym wykorzystaniu funduszy strukturalnych w tym zakresie), czy też na efektywność programów wspierających rozwój kariery naukowej. Grupa zaznacza jednak, że w obecnych realiach, zwłaszcza w dobie kryzysu finansowego, pociągającego za sobą konieczność wprowadzenia oszczędności w budżetach narodowych i nierzadko przeprowadzania trudnych reform strukturalnych, rozważne podejście do kwestii technologii KET powinno być w najbliższych latach  jednym z głównych priorytetów Unii.

Eksperci Grupy, wśród istniejących barier uniemożliwiających wykorzystanie KET do zdynamizowania rozwoju gospodarczego Unii wskazują przede wszystkim na:

  • problem utraty kapitału wiedzy, związany z migracją wysoko kwalifikowanej kadry naukowej, wynikający z faktu braku skutecznego wykorzystania rezultatów badań, prowadzonych w Europie i  finansowanych przez Unię, ale często komercjalizowanych poza jej terytorium, gdzie obowiązują korzystniejsze rozwiązania w zakresie np. polityki patentowej czy polityki finansowania prac badawczych i wdrożeniowych, obarczonych nierzadko wysokim ryzykiem ekonomicznym;
  • brak wspólnej polityki technologicznej w Unii, który nie pozwala na osiąganie ekonomicznych korzyści z efektu skali, a także synergii, np. przy realizacji wspólnych przedsięwzięć o znaczeniu strategicznym dla Europy. Obowiązywanie zróżnicowanych przepisów i norm, np. dotyczących udzielania zamówień publicznych (czy też brak w nich przepisów promujących usługi oparte na zaawansowanych technologiach) i tworzenie barier dla międzynarodowej współpracy badawczej – to nadal słabości wielu państw Unii;
  • brak społecznego zrozumienia dla wymiaru i znaczenia KET dla przyszłości Europy – brak powszechnej akceptacji finansowania rozwoju technologii KET ze źródeł publicznych, przy jednoczesnym braku ze strony władz publicznych woli inwestycji i tworzenia otoczenia prawnego i instytucjonalnego, sprzyjającego środowiskom naukowym i gospodarczym w dążeniu do zapewnienia przewagi konkurencyjnej Unii na rynku globalnym.

Opracowanie: Piotr Skurzyński

Źródła:

[1] Santarek K. (red.): „Transfer technologii z uczelni do biznesu. Tworzenie mechanizmów transferu technologii”, PARP, Warszawa 2008.
[2] “HLG KETs Mid-term working document”, źródło: http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/ict/files/kets/hlg-working-document_en.pdf
[3] „Przygotowanie się na przyszłość: opracowanie wspólnej strategii w dziedzinie kluczowych technologii wspomagających w UE”, Komunikat Komisji z dn. 30.09.2009 r. do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów; KOM (2009) 512 wersja ostateczna.
[4] jw.
[5] jw.
[6] “HLG KETs Final Report”; źródło: http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/ict/files/kets/hlg_report_final_en.pdf
[7]  Larsen P.B. i in.: “Cross-sectoral Analysis of the Impact of International Industrial Policy on Key Enabling Technologies”, European Commission, DG Enterprise and Industry, 2011.